1. Cha mẹ dạy con nên con người

(Theo Ca dao)

 

Thời trước, thông thường cha mẹ Việt nam chúng ta dạy con từ 3 nguồn: 1/ do trí khôn ḿnh nghĩ ra, 2/ do gương cha mẹ đă dạy ḿnh, 3/ do lời ông bà truyền lại qua ca dao, tục ngữ.

Xem quả biết cây, bao nhiêu thế hệ người VN tốt lành trong gia đ́nh, ngoài xă hội, đoàn kết chống ngoại xâm…Bây giờ,ta xét xem qua ca dao, tục ngữ, cha ông ta đă có đường hướng và phương pháp dạy đỗ con cái thế nào?

So sánh với sư phạm ngày nay, người ta đặt ra những câu hỏi: Who, what, when, why, how. Nghĩa là: dạy ai, dạy cái ǵ, dạy lúc nào, tại sao dạy,  dạy thế nào?

Cha ông ta nói một câu thách đố và cũng như mỉa mai:

- Sinh  con chẳng dạy chẳng răn,

thà rằng nuôi lợn cho ăn lấy ḷng

 Ai sinh con mà chẳng dạy chẳng răn, để cho con nên thân, nên người?

Nhưng trước kia, nước ta đâu có trường đào tạo nhà giáo dục, đâu có sách vở dạy cha mẹ nuôi con, dạy con…đàng khác, mấy người biết chữ mà đọc,

Trong gia đ́nh, người bố đi làm , người mẹ ở nhà trông coi mọi sự, nên gọi là "nội trợ", công việc dạy con phó cho người mẹ, mẹ với bản chất thương con, nhỏ nhẹ:

- Mẹ mắng một trăm, không bằng cha ngăm một tiếng

Nhưng trách nhiệm nặng nề, người mẹ lo âu:

- Con hư tại mẹ

 

1. Dạy lúc nào ( When):

- Dạy con từ thủa c̣n thơ, dạy vợ từ thủa bơ vơ mới về.

- Dạy con từ thủa lên 3, dạy vợ từ thủa về nhà làm dâu

Đúng lắm, con lên 3 theo tâm lư học, bắt đầu nhận sự uốn nắn. Dâu mới về c̣n lạ lẫm, bảo ǵ cũng nghe. Trồng cây,uốn cảnh phải uốn khi nó c̣n non. Luật thiên nhiên: Bé không vin, cả gẫy cành.

 

2. Dạy ai, dạy ǵ (who, what):

-Con ơi muốn nên thân người, Lắng tai nghe lấy những lời mẹ cha,

gái th́ giữ việc (công) trong nhà (nội tướng), khi vào canh cửi khi ra thêu thùa.

trai th́ đọc sách ngâm thơ, dùi mài kinh sử để chờ kịp khoa,

mai sau nối được nghiệp nhà, trước là đẹp mặt sau là ấm thân,

hoặc:

-Con ơi mẹ bảo đây này, học buôn học bán (công) cho tầy người ta,

con đừng học thói chua ngoa (ngôn), họ hàng ghét bỏ người ta chê cười,

dù no dù đói cho tươi (dung), khoan ăn bớt ngủ liệu bài cho toan,

pḥng khi đóng góp việc làng, đồng tiền bát gạo lo toan cho chồng (hạnh),

trước là đắc nghĩa cùng chồng, sau là họ mạc cũng không chê cười,

con ơi nhớ bấy nhiêu lời.

-Ăn trông nồi, ngồi trông hướng

-Con gái cửa cài then đóng/nết na

-Chị ngă, em nâng

-Anh em đóng cửa bảo nhau

-Anh em nhường lẫn cho nhau

-Anh em như thể chân tay, rách lành đùm bọc dở hay đỡ đần

Thấy con đă lớn mà chưa muốn lấy chồng, mẹ nhắc:

- Liệu cơm mà gắp mắm ra, liệu cửa liệu nhà con lấy chồng đi, nữa mai quá lứa nhỡ th́, cao th́ chẳng tới thấp th́ không trông

Khi con gái sắp về nhà chồng, mẹ dạy thêm về cách cư xử với cha mẹ chồng:

-Liệu mà thờ kính mẹ cha, đừng tiếng nặng nhẹ người ta chê cười

 

3. Cách dạy (how):

-Thương con cho roi cho vọt,Ghét con cho ngọt cho bùi.

-Cá không ăn muối cá ươn,Con căi cha mẹ trăm đường con hư.

 

4. Tại sao (why)

-Già đ̣n, non nhẽ.

Cha ông ta không mất giờ giải thích lư do, nhưng các ngài đánh, đánh cho chừa. Ở nhà bố đánh, đi học thầy đánh.

 

5. Gương sáng:

- Cây xanh th́ lá cũng xanh, cha mẹ hiền lành để đức cho con

Thi sĩ Tú Xương miêu tả đức hi sinh của người bạn đời của ông tượng trưng cho nhiều bà mẹ Việt nam qua mấy vần thơ sau:

- Quanh năm buôn bán ở ven sông,

nuôi đủ 5 con với một chồng

lặn lội thân c̣ khi quăng vắng,

eo xèo mặt nước buổi đ̣ đông

cha mẹ thói đời ăn ở bạc,

có chồng hờ hững cũng như không

(Tú Xương)

 

6. Ước mong:

- Nuôi con tới bấy nhiêu rồi,

Nuôi con cho tới thành người mới thôi:

 

Kết quả sự giáo dục: bao nhiêu con cái tốt lành, công dân tốt lành, người VN tốt lành  qua mấy ngàn năm…gia đ́nh hạnh phúc, xă hội thái b́nh, (trừ ai không tốt th́ thôi…)

Phải chăng câu truyện sau đây nói lên ḷng người con thương cha mẹ nghèo, nên chấp nhận đi lấy chồng ngoại quốc để có tiền giúp cha mẹ nghèo:

Một cô dâu Việt ở Đài Loan bị hành hạ dă man ( Viet Cali? Jun 22, 2004 )


Theo bản tin của nhật báo Apple Daily Taiwan phát hành ở Đài Loan, một cô dâu Việt Nam tại Đài Loan đă bị hành hạ cực kỳ dă man và nội vụ hiện đang được toà án địa phương xét xử.
 

Cô dâu Việt Nam tên là Đoàn Thị Linh(Tuan Jih-ling), 20 tuổi, đẹp gái, dễ thương, người Công giáo tại một xứ đạo Sài g̣n,đă bị người chồng Đài loan độc ác đâm kim vào các đầu ngón tay rồi nhúng vào nước muối. Cô bị hắn lấy ná thung bắn vào mi mắt, đập bằng gậy và lấy dao cứa chằng chịt vào lưng. Theo hồ sơ của ṭa án, hung thủ Liu Cheng-Chi, 39 tuổi, và ṭng phạm cũng là người vợ giả ly dị là Lin Li-ju, 34 tuổi, cho thấy hai người này đă có với nhau một đứa con gái nhỏ, nhưng v́ muốn có con trai, hai người đă giả ly dị và Liu đă về Việt Nam t́m vợ mới. Khi cô dâu Đoàn Thị Linh sang đến Đài Loan mới vỡ lẽ là Liu và Lin vẫn sống chung. Ba tháng sau th́ cuộc hành hạ bắt đầu.

Ngoài chuyện bị đánh đập dă man, cô Linh c̣n bị bỏ đói, một ngày chỉ được ăn một bữa. Con người vốn đă gầy của cô với 40 kg (90 pounds) lúc ban đầu, sau gần nửa năm bị hành hạ chỉ c̣n da bọc xương với trọng lượng 20kg.

Cuộc hành hung kéo dài từ sau tháng 4-2002 đến tháng 3-2003 th́ vợ chồng Liu, Lin sợ nạn nhân chết sẽ bị tội giết người nên đă chở cô đến bỏ nơi một băi hoang. Cô Linh đă lết đến một tiệm ăn gần đó xin ăn, được người ta cho một bát bún, và được cảnh sát sở tại đem vào nhà thương cấp cứu. Sau hơn một năm, nay cô Linh đă trở lại gần b́nh thường. Cô đem bó hoa đến cám ơn người cho bát bún và người đă cứu giúp cô. (hoan hô người Việt nam lịch sự)
Nghe nói, hiện nay có 77 ngàn cô dâu VN lấy chồng Đài loan, 2 năm nữa có có 100 ngàn. (Tội nghiệp, các thiếu nữ phải lấy chồng xa xứ).
 

T́m ra nguyên tắc dạy con nên con người:

Ngày xưa cha ông ta dạy con cái theo: trí khôn ḿnh nghĩ ra theo ơn Trời ban, theo gương cha mẹ, theo nguyên tắc ông bà dạy trong ca dao tục ngữ. Bây giờ con cháu du học Mỹ phải văn minh hơn ông bà cầy cấy ngoài đồng chứ?

Dạy con theo nguyên tắc nào đây? Biết bao nhiêu sách viết về giáo dục con cái, chỉ một tác giả cũng có tới 6,7 cuốn sách giáo dục con, mỗi cuốn dày gần 500 trang, đọc chết bỏ, đọc xong nhiều quá, chẳng nhớ nguyên tắc nào.

Bây giờ, xin phép cha ông, sửa ca dao tục ngữ mà xài khi không nhớ được nguyên tắc nào khác:

 

1. Thời gian, lúc nào ( When):

- Dạy con từ thủa c̣n thơ, dạy vợ từ thủa bơ vơ mới về//c̣n hợp thời đó.

 

2. Dạy ai, dạy ǵ (whom, what):

-Con ơi muốn nên thân người, Lắng tai nghe lấy những lời mẹ cha,

gái th́ quét dọn trong nhà, khi vào nấu nướng, khi ra may đồ.

trai th́ học computer, dùi mài sách vở để chờ kịp khoa,

mong con khá hơn ông cha, trước là good job sau là nổi danh//nên đổi mới

-          Ăn trông nồi, ngồi trông hướng/ c̣n hợp thời

-          Con gái cửa cài then đóng// nên coi chừng, đóng cửa trước, chúng chui cửa sổ đi chơi với bồ. Nếu đóng cửa trước, cửa sau có lẽ phải làm bằng chiến song sắt.

-          Chị ngă, em nâng//c̣n hợp thời

-Anh em đóng cửa bảo nhau//hơi khó

-Anh em nhường lẫn cho nhau// hơi khó

-Anh em yêu nhau, hàng rào cho kỹ//đổi mới cho chắc ăn

 

3. Cách dạy (how):

-Thương con cho ăn cam ngọt,ghét con cho succùlà(chocolate) ăn nhiều mập rán chịu

-Cá không ăn muối cá ươn,Con căi cha mẹ trăm đường con hư//không xài được nữa, v́:

 Cá không ăn muối vẫn không ươn, cá  để tủ đông càng được lâu//đổi mới

 

4. Tại sao (why)

-Già đ̣n, non nhẽ.

Cha ông ta ngày trước không mất giờ giải thích lư do cho con cái, nhưng các ngài đánh, đánh cho chừa. Ở nhà bố đánh, đi học thầy đánh.

Ngày nay, nhất là bên Mỹ, xin lỗi tổ tiên ông bà, con cháu phải làm ngược lại, nghĩa là: già nhẽ (lẽ), non đ̣n. Cần giải thích lư do cho con cái hiểu…không nên mắng phủ đầu, đánh phủ đầu…con cái không phục.

 

5. Gương sáng:

-           Cây xanh th́ lá cũng xanh, cha mẹ hiền lành để đức cho con/c̣n xài tốt

 

6. Ước mong:

            - Nuôi con tới bấy nhiêu rồi,Nuôi con cho tới thành người mới thôi//khó thực hiện, v́ con cái rời nhà cha mẹ sớm.

           

            7. Lo gia đ́nh cho con:

            - Cha mẹ đặt đâu, con đâu ngồi đấy// không c̣n hiệu quả nữa

           - Cha mẹ đặt đâu con không ngồi đấy,

            con không ngồi đấy, con sẽ chạy đi.

            Cha mẹ chạy theo, con sẽ chạy luôn!

 (phần 2: Dạy con nên con Chúa)